होमपेज / बिचार / सम्बाद
नेपालको सडकदेखि गाउँ–बस्ती, सहरदेखि सीमा पारसम्म एउटै कथा सुनिन्छ – “विदेश गएको छोरा”, “कमाउन गएका दाजु”, “कामदार बनेको साथी”। आज हरेक नेपाली परिवारसँग विदेशको एउटा न एउटा सम्बन्ध जोडिएको छ। कोही खाडीमा पसिना बगाइरहेका छन्, कोही युरोप–अमेरिकामा पढाइ पछ्याइरहेका छन्, कोही छिमेकी भारतमै श्रम बेचिरहेका छन्। प्रश्न उठ्छ: यो यात्रा किन? के यो मात्र बाध्यता हो, या रहर पनि हो? बाध्यता: पेटको भोकले तिरो बनाएको बाटो नेपालले आफ्ना नागरिकलाई रोजगारी दिन सकेन। खेतमा मात्र पेट पाल्ने अवस्था बाँकी छैन, उद्योग धन्दा नचल्दा गाउँमा रोजगारीको सम्भावना छैन। सरकारी सेवा वा निजी क्षेत्रमा जागिर पाउन गाह्रो छ, पाउँदा पनि तलब परिवार पाल्न पर्याप्त हुँदैन। यसैले लाखौँ युवाले आफ्ना परिवारलाई दुई छाक खान, छोराछोरीलाई पढाउन, बिरामी आमा–बुबाको उपचार गर्न आफ्नो मातृभूमि छोड्न बाध्य भए। उनीहरूको लागि विदेश जानु कुनै रहर होइन, बरु “बाँच्ने उपाय” हो।
खाडी मुलुकमा कठोर घाममा पसिना बगाउने, झुपडीमा बस्ने र महिनौँ परिवार नदेख्ने पीडा बाध्यताले धकेलेको यात्रा हो। रहर: सपनाको उडान तर विदेश मात्र पीडाको कथा होइन। धेरै युवाको लागि यो अवसर र सपना पनि हो। कसैलाई नयाँ संस्कृतिसँग घुलमिल हुने, फरक समाजमा आफूलाई चिनाउने रहर हुन्छ। कसैले नयाँ प्रविधि, गुणस्तरीय शिक्षा, वा सुविधा सम्पन्न जीवनशैलीको खोजी गर्छ। युरोप, अमेरिका, अस्ट्रेलियातिर लाग्नेहरूको धेरै हिस्सा बाध्यताभन्दा बढी रहरले पनि प्रेरित हुन्छ। विदेशमा पढाइ सक्ने, व्यवसाय सुरु गर्ने, संसार देख्ने अनि आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने चाहना रहरको स्वरूप हो। बाध्यता र रहर बिचको धुम्म रेखा यथार्थमा भने, धेरै नेपालीहरूको विदेश यात्रा बाध्यता र रहरको मिश्रण हो। उदाहरणका लागि, कोही यता–उता मात्र भेटिन्छन् जसलाई घरमा पैसाको खासै समस्या छैन, तर आधुनिक जीवनशैलीको रहरले विदेश जान्छन्। अर्कोतर्फ, कोही बाध्य भएर गए पनि पछि त्यही बाध्यता रहरमा परिणत हुन्छ— जब उनीहरूले सुविधा, पैसा र नयाँ अनुभव बटुल्छन्। देशको लागि प्रश्न जब लाखौँ युवाहरू बाध्य भएर विदेश जान्छन्, तब देशले ठुलो घाटा बेर्छ। युवा शक्ति बाहिरिन्छ, गाउँहरू बुढाबुढी र बालबालिकाले मात्र भरिन्छन्।
सरकारले श्रमलाई मात्र निर्यात गर्दै बस्दा उत्पादनशील अर्थतन्त्र विकास हुन सक्दैन। रहरले बिदेसिनेहरू त फर्केर नयाँ ज्ञान, सीप, पुँजी ल्याउन सक्छन्। तर बाध्यताले जानेहरूको लागि फर्कनु प्रायः कठिन हुन्छ। निष्कर्ष त्यसैले भन्न सकिन्छ—विदेश तिर लाग्नु केवल बाध्यता पनि हो, केवल रहर पनि होइन। यो नेपाली समाजको आर्थिक यथार्थ, सपना र अवसरको मिश्रित परिणाम हो। कोही पेट पाल्न धकेलिन्छन्, कोही सपनाको पखेटा उडाउन चाहन्छन्। तर दुवै समूहको मनमा एउटै कुरा भने अवश्य हुन्छ—“कसरी आफ्ना लागि, परिवारका लागि, अनि सम्भव भए देशकै लागि उज्यालो भविष्य बनाउने?”
प्रकाश जंग शाही ठकुरी बन्गाड कुपिन्डे नगरपालिका ०७ सल्यान हाल : लण्डन
.jpg)
